Carillon

De geschiedenis van het Haagse carillon begint bij het voltooien van de toren in 1424 met een voorslag die vermoedelijk uit zo’n 8 tot 10 klokjes bestond en automatisch de klokken liet spelen door middel van een torenuurwerk met speeltrommel om de aankomende uurslagen te verwittigen. Dit was in de zestiende eeuw gebruikelijk in veel steden van de Lage landen. De voorslag is verloren gegaan bij de torenbrand van 29 december 1539. Bij de herbouw van de toren werd in 1541/42 een uurwerk met speeltrommel geleverd door de in Leuven werkzame uurwerkmaker Heynrick Vabrie van Breda. Deze speeltrommel bestaat nog en is na omzwervingen te bewonderen in museum Speelklok in Utrecht.

Eerdere klokkengieters waren niet in staat geweest hun klokken zuiver af te stemmen. Onder andere in het nabijgelegen Delft was te horen hoe een zuiver gestemd Hemonyklokkenspel klinkt. Den Haag wilde daardoor ook zuiver gestemde klokken in de toren, maar toen de stad zo’n fraai klokkenspel wilde kopen, was de laatste klokkengieter van de familie Hemony reeds overleden.

Het carillon van De Haagse Toren bestaat sinds 1956 uit 51 klokken, gemaakt door verschillende gieters.

Restauraties

Onder toezicht van beiaardier Johannes de Zwaan werd in 1931 de beiaard aan een restauratie onderworpen. In 1956 werd het spel door Koninklijke Eijsbouts uit Asten opnieuw gerestaureerd en waarbij alle Taylorklokken werden vervangen. Hierbij werd het spel verzwaard, door de luidklokken die op de lager gelegen torenzolder aanwezig waren, aan het carillon toe te voegen samen met enkele nieuwe basklokken. De middeleeuwse luidklokken werden hiervoor enigszins bijgestemd en ook de door Taylor in 1931 al herstemde De Hazeklokken werden door Eijsbouts nog een keer gecorrigeerd van stemming. Den Haag verwierf aldus een zware beiaard die op 80 meter hoogte een van de hoogst geplaatste carillons in Nederland is. 47 klokken hangen van buiten zichtbaar in de vensters van- en binnenin de lantaarn van de toren; de overige 4 op de luidklokkenzolder.

Groot onderhoud 2015/2016

Tijdens een inspectie van de toren werd ontdekt dat de ophanging van de klokken door roestvorming een gevaar begon op te leveren en dat de balken aan vervanging toe waren. In de winter van 2015/16 zijn gelijk met groot onderhoud aan de lantaarn, de klokken opnieuw opgehangen in een nieuw frame en is de bedrading geheel opnieuw geïnstalleerd met nieuwe klepels. Het spel is op 20 mei 2016 weer in gebruik genomen met een concert waarbij de luisteraar verzoeknummers kon laten spelen.

De Haagse Toren - Carillon

Gebruik van het carillon

De (na het grote onderhoud weer) dagelijks in gebruik zijnde speeltrommel is in 1689 gemaakt door de Haagse smid Libertus van der Burgh. Oorspronkelijk gaf deze het hele etmaal met zijn melodieën de tijd aan. Tegenwoordig van ’s morgens 8.15 tot ’s avonds 21.00 uur. Er wordt ieder kwartier een andere melodie gespeeld door deze speeltrommel die door het uurwerk in werking wordt gezet. Van de vier melodieën is die voor de uurslag de langste melodie; op het halve uur iets korter en op de kwartieren klinkt alleen een kort motief. Ieder kwartier in het uur heeft zijn eigen melodie om de tijd te kunnen herkennen zonder op de wijzers te kijken. Steeds in januari, mei en september worden door de beiaardier andere melodieën “verstoken” door het leeghalen en opnieuw plaatsen van de nootjes in de 14000 gaten tellende speeltrommel.

In een vertrek tussen de luidzolder en het klokkenplat van de lantaarn is de kamer waar het stokkenklavier staat opgesteld dat verbonden is met de klepels in de klokken, zowel in de lantaarn als de klokken op de luidzolder. Het carillon wordt hier met de hand (en voet) bespeeld door de stadsbeiaardier. De klokken worden van 12.00 tot 13.00 uur bespeeld op de van oorsprong Haagse marktdagen: maandag, vrijdag en sinds 1956 ook op woensdag. Ook is er een kleine concertserie in de zomer. Het gehele jaar door is er een luisterplaats in de Nutstuin, onderdeel van het Nutshuis. De ingang van deze tuin bevindt zich aan de Jan Hendrikstraat.

Beoordeel De Haagse Toren op:

Tripadvisor
Skyline Den Haag